Technical Education and Skills Development Authority Website

Department of Trade and Industry Website

Development Bank of the Philippines Website

Bureau of Soil and Water Management Website

Peace and Equity Foundation Website

DILG Website

Rotary International Website

Department of Environment and Natural Resources Website

Bagyo, baha, landslide at iba pa: mga dapat gawin bago at matapos mangyari

Share

PANAHON na naman ng tag-ulan at bagyo na kadalasang nagdudulot ng pagbaha at landslide lalo sa mga bulnerableng lugar sa ating bansa. At taun-taon ay dumadaan sa bansa ang malalakas na bagyo na nagdudulot ng malaking pinsala sa mga komunidad sa siyudad at probinsya. Kung kaya, minabuti ng alagad.com.ph na maglabas ng ilang impormasyon ukol sa kahalagahan ng pagiging handa sa anumang sakuna dulot ng bagyo (typhoon/storm), baha (floodings), landslide at iba pang kalamidad.

Ang hazard o panganib ay mga pangyayaring likas o gawa ng tao na maaring magdulot ng pinsala sa buhay, ari-arian, kabuhayan o pagkatigil ng panlipunan (social) at pang-ekonomiyang gawain ng isang komunidad. Ito ay maaaring magresulta sa isang disaster. Ang halimbawa ng mga hazard na madalas maranasan sa Pilipinas ay bagyo, lindol, baha, flashflood, landslide, pagputok ng bulkan, storm surge, tsunami, sunog, giyera at iba pa. Ang hazard ay maaring: nag-iisa - gaya ng sunog, magkasunod o dulot ng isa pang hazard - gaya ng lindol at tsunami, lindol at landslide o malakas na ulan at landslide, at kumbinasyon - gaya ng bagyo, malakas na ulan at landslide.

Mga Uri ng Hazards at Paghahanda Rito

BAGYO

Ang bagyo o typhoon/storm ay malakas na hanging kumikilos ng paikot na madalas ay may kasamang malakas at matagal na pag-ulan. Ito ay ay isang higanteng buhawi. Sa mata ng bagyo ay walang hangin subalit malakas naman ang hangin sa eyewall nito.

Public Storm Warning Signal (PSWS). Ang PSWS ay mga babalang ipinalalabas ng PAGASA upang malaman kung gaano kalakas ang paparating na bagyo, saan ang lokasyon nito sa oras na inilabas ang PSWS, saan ang tinatayang dadaanan nito, at ano ang mga paghahandang dapat o maaari pang maisagawa ng mga komunidad na maaapektuhan ng pagdaan ng bagyo.

  • PSW Signal Number 1 – hanging may lakas mula 30-60 kph. Inaasahan ang bagyo sa loob ng 36 oras.
  • PSW Signal Number 2 – hanging may lakas mula 61-100 kph. Inaasahan ang bagyo sa loob ng 24 oras.
  • PSW Signal Number 3 – hanging may lakas mula 100-185 kph. Maaasahan ang pagdating sa loob ng 18 oras.
  • PSW Signal Number 4 – napakalakas na hanging hihigit sa 185 kph at maaasahan sa loob ng 12 oras.

Mga dapat gawin BAGO dumating ang bagyo

  • Ihanda ang radyo, flashlight at ekstrang baterya;
  • Maghanda ng pang-emergency na pagkaing hindi agad nasisira (katulad ng de-lata at biskwit), lalagyan ng tubig, first-aid kit o gamit at gamot na pang-unang lunas, at mga plastik na supot;
  • Tiyaking mabuti na makakayanan ng bubong at mga bintana ng bahay ang malakas na ihip ng hangin (para sa mga kabahayan sa maralitang komunidad, tiyakin din na kakayanin ng haligi at dingding ang lakas ng hangin sa pamamagitan ng pagtatali at/o pagpapako ng maayos sa mga ito); at
  • Putulin ang mga mahahabang sanga ng mga punongkahoy na malapit sa bahay.

Mga dapat gawin HABANG may bagyo

  • Ugaliing makinig sa radyo o manood ng TV para sa regular na anunsyo o babala tungkol sa kalagayan ng bagyong paparating o kaya naman ay makibalita sa mga kapitbahay;
  • Siguraduhing may mga gamit pang-emergency na nakalagay sa lalagyang hindi nababasa;
  • Punuin ang lalagyan ng tubig, ilagay sa plastik na supot ang mga ekstrang damit, mga delata, kandila, posporo, baterya, at iba pang mahahalagang gamit;
  • Mag-ingat sa mata ng bagyo. Ito ang biglang pagtigil ng hangin at ulan at kalmado ang paligid sa isang lugar. Hudyat ito na pagkaraan ng halos 2 oras ay babalik ang mas malakas na hangin at ulan;
  • Manatili sa loob ng bahay hanggang matapos ang bagyo; at
  • Kung kinakailangang lumikas, tiyaking nakapatay ang kuryente ng bahay, nakasara ang tangke ng gas, at nakasusi ang pinto. Huwag kalimutan ang mga gamit pang-emergency.

BAHA

Nangyayari ang baha o floodings sa pagtaas ng tubig nang higit sa kapasidad ng ilog at ibang daluyan na ang resulta ay pag-apaw nito sa kapatagan. Ito ay dulot ng labis na pag-ulan, biglaang pagbuhos ng ulan o thunderstorm, pagka-ipon ng tubig dahil sa pagbabara ng mga daluyan ng tubig, at tuluy-tuloy na pag-ulan sa loob ng ilang araw.

FLASHFLOODS

Ang flashfloods ay rumaragasang agos ng tubig na may kasamang banlik, putik, bato, kahoy, at iba pa. Mabilis ang pagdating nito at mabilis din ang paghupa. Maaaring sanhi ito ng pagkakalbo ng bundok (kagaya ng dahilan kung bakit naging mapaminsala ang bagyong Sendong sa lalawigan ng Cagayan De Oro) at pagmimina (kagaya ng dahilan kung bakit naging mapaminsala ang bagyong Ondoy sa lalawigan ng Rizal).

Mga dapat gawin BAGO ang pagbaha

  • Alamin ang warning system at signal sa inyong barangay o munisipyo.
  • Obserbahan ang sitwasyon ng lugar at makinig sa ulat ng panahon mula sa PAGASA.
  • Pakinggan ang opisyal na warning signal na ibibigay ng kagawad na sumasakop sa sona.
  • Ihanda ang mga pangunahing kakailanganin sa paglikas tulad ng damit, kumot, pagkain, maiinom na tubig, gamot, posporo, kandila, flashlight, radyong de-baterya, banig, at iba pa. Maiging nakabalot ang mga ito sa plastik.
  • Itago o ilagay sa plastik ang mga mahahalagang dokumento at papeles.
  • Mag-imbak na ng malinis na inuming tubig.
  • Siguraduhin na magkakasama ang lahat ng miyembro ng pamilya at ihanda ang bawat isa sa anumang mangyayari.
  • Alamin ang pinakamalapit na evacuation center at ang pinakamalapit na daan patungo rito.
  • Maghintay sa warning signal na ibibigay ng kagawad tungkol sa paghahanda sa paglikas at sa mismong paglikas.
  • Makipag-ugnayan sa nakatalagang kagawad kung nais nang lumikas patungo sa kamag-anak sa ibang barangay upang maitala.
  • Ang Barangay Disaster Coordinating Council (BDCC) ay dapat maghanda ng kanilang gamit tulad ng malalaking flashlight, radyong de-baterya, warning device (megaphone, pito, kalembang), mga matitibay na lubid, first aid kit, sasakyang may sapat na gasolina para sa mabilis na paglikas at pakikipag-ugnayan, mga gamit pang-komunikasyon tulad ng cellphone, mga kagamitan tulad ng martilyo, liyabe, wrench, pala, at iba pa.
  • Kung sa pagtantya ay magtutuluy-tuloy pa ang pagtaas ng tubig ay lumikas na bago pa masira ang mga daan at mga tulay.
  • Ilipat na ang mga alagang hayop sa mataas na lugar.
  • Bago lumikas, patayin muna ang kuryente at ikandadong mabuti ang bahay.

Mga dapat gawin HABANG may baha

  • Iwasan ang mga lugar na may tubig-baha lalo na kung hindi nakasisiguro sa lalim nito. Huwag lumusong o tumawid sa mga tubig na hindi alam ang lalim, gaya ng ilog o sapa.
  • Kung may dalang sasakyan at inabot ng baha, huwag piliting tawirin ang baha laluna kung malakas ang agos nito at hindi matantya ang lalim.
  • Huwag payagang maglaro ang mga bata sa baha. Huwag languyan o tawirin ng bangka ang mga binahang ilog.
  • Siguraduhing lutung-luto ang mga pagkain at iwasang marumihan ang mga tirang pagkain.
  • Pakuluan ang tubig bago ito inumin.

Mga dapat gawin PAGHUPA ng baha

  • Gumamit ng flashlight kapag muling papasukin ang binahang bahay.
  • Maging alerto sa mga bagay na maaaring pagsimulan ng sunog.
  • Tiyaking malinis at hindi narumihan ng tubig-baha ang mga pagkain at inumin. Lutuin muna ng mabuti o pakuluan ito bago kainin o inumin.
  • Iulat sa mga kinauukulan ang mga nasirang pasilidad gaya ng poste at kawad ng kuryente, tubo ng tubig, at iba pa.
  • Siguraduhing nasiyasat ng mabuti ng isang marunong sa kuryente ang switch ng kuryenteng nabasa at lahat ng gamit na de-kuryente bago gamiting muli ang mga ito.

LANDSLIDE

Nagaganap ang landslide sa pagbagsak ng lupa, putik, o mga malalaking bato dahil sa pagiging mabuway ng burol o bundok. Karaniwan itong idinudulot ng malakas o tuluy-tuloy na pag-ulan o ‘di kaya naman ay paglindol. Nagiging dahilan din o nakapagpapalala ng landslide ang pagmimina, paggawa ng kalsada, di-akmang paggamit ng lupa, at pagputol ng mga puno sa kagubatan.

Mga Dapat Tandaan

  • Ang landslide ay walang babala. Sa mga pagguhong sanhi ng paglindol, ang lindol mismo o mga aftershock nito ang magsisilbing babala. Malaki rin ang epekto ng matinding pag-ulan - dahil sa pagkababad ng lupa sa ulan, napapadali nito ang pagguho ng lupa. Dahil walang babala, wala ring sapat na oras o panahon upang makalikas.
  • Iwasan ang mga natukoy na mapanganib na lugar hangga’t maaari. Iwasang magtayo ng anumang istruktura sa mga lugar na ito.
  • Magbuo ng sistema ng babala sa komunidad para sa lindol at mga dulot nitong hazard katulad ng landslide.
  • Magbuo ng Evacuation Plan para sa mga lugar na may banta ng panganib. Tiyaking makapagtukoy ng mga ligtas na relocation site.
  • Magtayo ng mga warning stations at palagian itong bantayan upang makapagbigay ng babala kung kinakailangan.
  • Piliing mabuti ang paglalagyan ng mga rain gauge upang ito ay makakuha ng sapat na dami ng ulan. Regular itong i-monitor upang maging wasto ang basehan ng warning signal. Ito ay kailangang mabantayang mabuti upang hindi masira at magsilbi para sa wastong gamit ng taong bayan. Magsagawa ng pagsasanay sa mga taumbayan hinggil sa pagbasa ng rain gauge.
  • Maiging laging may nakahandang mga relief goods ang lokal na pamahalaan sapagkat mataas ang posibilidad na makulong o ma-isolate ang ilang mga barangay dahil sa pagguho ng mga bundok.
  • Gawing batas ang pagbawal sa pagtotroso at magkaroon ng programa o polisiya sa pagtatanim ng mga punong-kahoy.

EPIDEMYA

Ang epidemya ay mabilis na pagtaas ng bilang ng mga kaso ng nakahahawang sakit ng mas mabilis kaysa normal nitong pagkalat sa isang partikular na lugar. Halimbawa ng mga nakahahawang sakit: tigdas, dengue, malaria, diarrhea at cholera.

Mga dapat gawin upang makaiwas sa epidemya

  • Panatilihing malinis ang kapaligiran mula sa tahanan hanggang sa buong sa pamamagitan ng sama-samang paglilinis ng mga lugar na pinagmumulan ng sakit tulad ng baradong kanal, basurahan, at palikuran.
  • Kumain ng wastong pagkain at iwasan ang mga junk foods tulad ng chichirya at soft drinks lalo na sa mga bata.
  • Sa mga komunidad na walang potable water system, pakuluang mabuti ang tubig bago inumin.
  • Pabakunahan ang mga bata laban sa sakit; ang mga barangay clinics ay may libreng ukol dito.
  • Ang pagkakaroon sa isang komunidad ng mas mataas sa dalawang bilang ng kaso ng mga nabanggit na sakit ay senyales na ng pagkalat ng sakit na maaaring mauwi sa epidemya; i-report kaagad ito sa pinakamalapit na barangay at/o kinauukulang ahensya ng Department of Health (DOH).

(Ang mga impormasyon na nakalap dito ay mula sa pananaliksik na ginawa ng Corporate Network for Disaster Response (CNDR) upang maintindihan ng mamamayan, lalo na ng maralitang sektor, ang pinagmumulan ng sakuna at paano makakapaghanda bago at matapos mangyari ang mga ito.)

Importante!

Alamin ang Emergency Hotline Numbers During Disaster sa Pilipinas.

Source: Adapted from CNDR and CARE "Community-Based Disaster Risk Management". Pagsasanay sa Disaster Preparedness at Contingency Planning: ACCORD Project 2007. http://www.cdp.org.ph/pubs/pdpcp-accord.pdf

Related articles:

We have 20 guests and 1 member online